สำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) เตรียมขนย้ายสารนิวเคลียร์ออกจากคลังลับในซีเรีย หลังสหรัฐฯ เป็นตัวกลางบรรลุความเข้าใจกับรัฐบาลซีเรียและอิสราเอล เพื่อลดความเสี่ยงด้านความมั่นคงและป้องกันวิกฤตครั้งใหม่ในภูมิภาค
สำนักข่าว Axios รายงานโดยอ้างเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และอิสราเอลว่า จุดเก็บสารนิวเคลียร์ดังกล่าวรู้จักกันในชื่อ “ไซต์ 99” (Site 99) ซึ่งเป็นคลังลับที่เกี่ยวข้องกับโครงการนิวเคลียร์ อัลคิบาร์ (Al-Kibar) ของรัฐบาลบาชาร์ อัล-อัสซาด
สารที่เก็บอยู่ในพื้นที่ประกอบด้วย เยลโลว์เค้ก (Yellowcake) หรือผงยูเรเนียมเข้มข้น ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำหรับกระบวนการผลิตเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ รวมถึงกากและเศษวัสดุที่เหลือจากโครงการเดิม
แม้เจ้าหน้าที่จะยืนยันว่า วัสดุเหล่านี้ ไม่สามารถนำไปสร้างอาวุธนิวเคลียร์ได้โดยตรง แต่ยังอาจถูกนำไปใช้ผลิต “ระเบิดสกปรก” (Dirty Bomb) ซึ่งเป็นอาวุธที่กระจายสารกัมมันตรังสีเพื่อสร้ างความเสียหายและความหวาดกลัว
รายงานระบุว่า อิสราเอลติดตามความเคลื่อนไหวของไซต์ 99 อย่างใกล้ชิดมาเป็นเวลาประมาณสองปีแล้ว
และหลังรัฐบาลอัสซาดล่มสลายในเดือนธันวาคม 2024 กองทัพอิสราเอลได้โจมตีทางเข้าสถานที่ดังกล่าว เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลอื่นเข้าถึงวัสดุนิวเคลียร์
ต่อมา เจ้าหน้าที่อิสราเอลได้ส่งสัญญาณว่าจะ ไม่ยอมให้สารเหล่านี้คงอยู่ในพื้นที่ และขู่ว่าจะโจมตีเพิ่มเติม หากซีเรียพยายามเข้าถึงหรือเคลื่อนย้ายวัสดุด้วยตนเอง
นอกจากนี้ ยังมีความกังวลว่า ตุรกี อาจเข้ามามีบทบาทในพื้นที่ ซึ่งทำให้ประเด็นนี้กลายเป็นหัวข้อหารือระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอลต่อเนื่องนานกว่าหนึ่งปี
เมื่อรัฐบาลสหรัฐฯ หยิบยกประเด็นนี้ขึ้นหารือกับรัฐบาลเฉพาะกาลของประธานาธิบดี อาเหม็ด อัล-ชาราอ์ เจ้าหน้าที่ซีเรียระบุว่า พวกเขา ไม่เคยทราบมาก่อน ว่ามีวัสดุนิวเคลียร์ถูกเก็บไว้ที่ไซต์ดังกล่าว
เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ รายหนึ่งกล่าวกับ Axios ว่า
“มีคนเพียงไม่กี่คนในสหรัฐฯ อิสราเอล และซีเรียที่รู้เรื่องนี้” พร้อมระบุว่ารัฐบาลซีเรียชุดใหม่เป็น “หุ้นส่วนที่ดี” ในการแก้ปัญหา
ความเร่งด่วนเพิ่มขึ้นเมื่อหลายสัปดาห์ก่อน หลังอิสราเอลตรวจพบความเคลื่อนไหวใกล้ไซต์ 99 และสงสัยว่าดามัสกัสอาจพยายามเข้าถึงพื้นที่ ส่งผลให้รัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ ขอให้อิสราเอลงดปฏิบัติการทางทหาร และผลักดันให้ IAEA เข้ามาดำเนินการแทน
Axios ระบุว่า IAEA และรัฐบาลซีเรียได้ลงนามข้อตกลงเมื่อราว 3 สัปดาห์ก่อน เพื่อเปิดทางให้มีการขนย้ายสารนิวเคลียร์ออกจากประเทศ
อย่างไรก็ตาม วัสดุดังกล่าว ยังไม่ได้ถูกนำออกจากไซต์ โดยเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ แสดงความหวังว่า กระบวนการขนย้ายจะเริ่มได้ในเร็ว ๆ นี้ และแล้วเสร็จก่อนสิ้นปี 2026
