เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเวลานั่งอยู่กับเพื่อนในที่เดียวกัน ยุงกลับเลือกบินวนและกัดคุณซ้ำ ๆ ขณะที่คนข้าง ๆ แทบไม่โดนกัดเลย งานวิจัยใหม่พบว่า คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ “เลือดหวาน” แต่อยู่ที่กลิ่นจากผิวหนังและแบคทีเรียที่อาศัยอยู่บนร่างกาย
หลายคนมีประสบการณ์ตรงว่า ตัวเองเหมือนเป็น “แม่เหล็กดูดยุง” ขณะที่บางคนแทบไม่เคยถูกยุงรบกวน ทั้งที่นั่งอยู่ในบริเวณเดียวกัน
ความแตกต่างนี้เป็นปริศนามานาน และงานวิจัยก่อนหน้านี้ก็เคยชี้ว่า กลิ่นตัวของมนุษย์อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้บางคนดึงดูดยุงมากกว่าคนอื่น
แต่คำถามสำคัญคือ ยุงทุกสายพันธุ์ชอบกลิ่นแบบเดียวกันหรือไม่?
งานวิจัยล่าสุดที่เผยแพร่ในวารสาร iScience พบว่า คำตอบคือ ไม่ใช่ เพราะยุงแต่ละสายพันธุ์มี “รสนิยม” ในการเลือกกลิ่นมนุษย์แตกต่างกัน
ทดลองให้ยุงเลือกจากกลิ่นของคนจริง
นักวิจัยรวบรวมอาสาสมัครเกือบ 120 คนในเมืองไมอามี รัฐฟลอริดา สหรัฐฯ ก่อนให้แต่ละคนวางแขนเข้าไปในอุปกรณ์วิเคราะห์กลิ่นที่เรียกว่า uniport olfactometer เพื่อเก็บและตรวจสอบกลิ่นที่ออกมาจากผิวหนัง
จากนั้นนักวิจัยนำยุง 3 สายพันธุ์เข้ามาทดสอบ ได้แก่
- Aedes aegypti หรือยุงลายบ้าน ซึ่งเป็นพาหะสำคัญของโรคไข้เหลืองและโรคติดเชื้อหลายชนิด
- Aedes albopictus หรือยุงลายเสือเอเชีย
- Culex quinquefasciatus หรือยุงรำคาญบ้าน
เนื่องจากยุง Culex quinquefasciatus มักออกหากินในเวลากลางคืน อาสาสมัครจึงสวมปลอกแขนไนลอนเพื่อเก็บกลิ่นจากผิวหนัง ขณะเดียวกันนักวิจัยยังเก็บตัวอย่างอากาศรอบแขนและวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของกลิ่นที่ปล่อยออกมา
แต่การทดลองไม่ได้หยุดแค่เรื่อง “กลิ่น”
นักวิจัยยังเก็บตัวอย่างจากผิวหนังของอาสาสมัครเพื่อตรวจ DNA และระบุชนิดของแบคทีเรียที่อาศัยอยู่บนผิว จากนั้นนำข้อมูลทั้งหมดมาเปรียบเทียบระหว่างคนที่ยุงแต่ละสายพันธุ์ชอบมากที่สุดกับคนที่ยุงแทบไม่สนใจ
แบคทีเรียบนผิวอาจเป็นตัวการสำคัญ
ผลการศึกษาพบว่า อาสาสมัครทั้งหมดมีจุลินทรีย์บนผิวหนังแตกต่างกัน โดยนักวิจัยตรวจพบจุลินทรีย์ถึง 246 ชนิด
หนึ่งในเหตุผลที่นักวิจัยให้ความสนใจคือ แบคทีเรียบนผิวหนังไม่ได้อยู่นิ่ง ๆ แต่สามารถย่อยเหงื่อและน้ำมันตามธรรมชาติบนผิว แล้วเปลี่ยนสารเหล่านั้นให้กลายเป็นสารประกอบที่มีกลิ่น
และกลิ่นเหล่านี้เองที่ยุงสามารถตรวจจับได้
พูดง่าย ๆ คือ สิ่งที่ยุงได้กลิ่นอาจไม่ได้มาจากตัวเราโดยตรงทั้งหมด แต่เกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่างผิว เหงื่อ น้ำมันบนผิว และแบคทีเรียที่อาศัยอยู่บนผิวหนัง
นักวิจัยพบว่า ยุงแต่ละชนิดมีปฏิกิริยาต่อกลิ่นของมนุษย์แตกต่างกัน
ยุงลายบ้าน Aedes aegypti มีแนวโน้มเล็กน้อยที่จะชอบกลิ่นจากอาสาสมัครผู้ชายมากกว่า ขณะที่ Aedes albopictus และ Culex quinquefasciatus ไม่พบความแตกต่างตามเพศอย่างชัดเจน
ส่วนยุงลายเสือเอเชียมีแนวโน้มดึงดูดต่อกลิ่นบางประเภท เช่น คีโตน (ketones)
ทำไมยุงถึง “เลือกคน”?
นักวิจัยระบุว่า ยุงแต่ละสายพันธุ์ตอบสนองต่อมนุษย์แต่ละคนแตกต่างกัน โดยอาศัยทั้งสัญญาณทางกลิ่นที่มีร่วมกันและลักษณะเฉพาะของแต่ละบุคคล
นั่นหมายความว่า การที่คุณถูกยุงกัดมากกว่าเพื่อนที่นั่งอยู่ข้าง ๆ อาจไม่ได้เป็นเพียงเรื่องบังเอิญ
กลิ่นเฉพาะตัวที่เกิดจากเคมีบนผิวและชุมชนแบคทีเรียของแต่ละคน อาจทำให้คุณดู “น่ากิน” สำหรับยุงบางสายพันธุ์มากกว่าอีกคน
งานวิจัยชิ้นนี้จึงไม่ได้เพียงช่วยไขข้อสงสัยว่า ทำไมยุงถึงเลือกกัดคนไม่เหมือนกัน แต่ยังอาจนำไปสู่แนวทางใหม่ในการพัฒนายากันยุงในอนาคต
นักวิจัยมองว่า หากสามารถเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างแบคทีเรียบนผิว กลิ่นตัว และการตอบสนองของยุงได้ละเอียดขึ้น ก็อาจพัฒนาสารไล่ยุงที่ทำงานผ่านจุลินทรีย์บนผิวหนัง โดยสร้างกลิ่นที่ยุงไม่ชอบ หรือช่วยลดสัญญาณกลิ่นที่ทำให้มนุษย์บางคนกลายเป็นเป้าหมายของยุง
ดังนั้น ครั้งหน้าถ้าคุณกับเพื่อนนั่งอยู่ด้วยกันแล้ว ยุงเลือกกัดคุณคนเดียว อาจไม่ใช่เพราะคุณมี “เลือดหวาน” อย่างที่เคยล้อกัน แต่อาจเป็นเพราะยุงกำลังตามหา “กลิ่นเฉพาะตัว” ที่มันชอบนั่นเอง
